¿Qué ocurre cuando sellamos una trasera en pintura sobre lienzo? Estudio de los contaminantes gaseosos a través del pH microambiental
DOI:
https://doi.org/10.37558/gec.v28i1.1438Palavras-chave:
sensores sol-gel, pH ambiental, emisiones volátiles, conservación preventiva, pintura sobre lienzoResumo
El sellado perimetral de las traseras en pinturas sobre lienzo puede favorecer la concentración de compuestos volátiles emitidos tanto por los materiales de protección como por la propia obra, comprometiendo la estabilidad química del microclima en el reverso. El presente estudio evalúa dicha problemática mediante el análisis del pH ambiental en una serie de maquetas elaboradas con distintos materiales y sistemas de sellado comúnmente empleados en conservación. La medición cuantitativa de este parámetro se llevó a cabo mediante los sensores ópticos de pH ambiental. Los resultados de la metodología aplicada revelaron variaciones asociadas con la naturaleza de los productos testados y el grado de estanqueidad del sistema de cierre, lo que permitió valorar su influencia en la acumulación de contaminantes. De este modo, la investigación aporta datos relevantes para optimizar la elección de materiales y estrategias de sellado en esta medida pasiva de conservación preventiva.
Downloads
Referências
ACHTERNKAMP, P. (1991). “Die Rückseitenschutz von Gemälden: Historische und zeitgenössische Praxis”, Zeitschrift für Kunsttechnologie und Konservierung, 5 (1): 17–47.
AXTON (sin fecha a). Burlete aislante adhesivo estándar de caucho EPDM para ventanas y puertas. Ficha técnica.
AXTON (sin fecha b). Burlete aislante de espuma PVC para ventanas y puertas. Ficha técnica.
BALLARD, S. (2012). Protection du revers d’une peinture sur toile. Association des amis de l’atelier du temps passé. Disponible en: http://3atp.org/Protection-du-revers-d-une [consulta: 02/04/2023].
BOUCHAYER, G. (1991). Recherche sur la protection des peintures sur toile au revers. Tesis de maestría no publicada. Institut National du Patrimoine.
BUCKLEY, B.A. (2008). “Backing boards”. En Painting conservation catalog. Volume 2: Stretchers and strainers, Buckley, B.A. (ed.). Washington, D.C.: The paintings speciality group of the American Institute for Conservation, 284–287.
CALVER, A., HOLBROOK, A., THICKETT, D. et al. (2005). “Simple methods to measure air exchange rates and detect leaks in display and storage enclosures”. En ICOM Committee for Conservation. Triennial meeting, 14th, The Hague, Netherlands, 2005, Verger, I. (ed.). London: James and James/Earthscan, 597–609.
DALY HARTIN, D. (2016). Dos protecteurs pour les peintures sur toile. Notes de l’Institut canadien de conservation (ICC). Disponible en: https://www.canada.ca/fr/institut-conservation/services/publications-conservation-preservation/notes-institut-canadien-conservation/dos-protecteurs-peintures-toile.html [consulta: 10/04/203].
DIXON, T. (2012). “Framing, glazing, backing, and hanging of paintings on canvas”. En Conservation of easel painting, Stoner, J. H. y Rushfield, R. (eds.). London: Routledge 727–732.
DUPONT, A.-L. y TÉTREAULT, J. (2000). “Cellulose Degradation in an Acetic Acid Environment”, Studies in Conservation, 45(3): 201–210. https://doi.org/10.2307/1506766 DOI: https://doi.org/10.1179/sic.2000.45.3.201
ELKIN, L. y NORRIS, C. A. (eds.) (2019). Preventive conservation: collection storage. New York: Society for the Preservation of Natural History Collections.
FERRER, S. CAMPO-FRANCÉS, G., GRAU-BOVÉ, J. et al. (2022). “RH simulation model for canvas paintings protected by an aluminium backplate and an additional hygroscopic layer”, Heritage Science, 10(1). https://doi.org/10.1186/s40494-022-00741-2 DOI: https://doi.org/10.1186/s40494-022-00741-2
GARCÍA FERNÁNDEZ, I. (2013). La conservación preventiva de bienes culturales. Madrid: Alianza forma.
GIBSON, L.T. (2010). “Acetic and formic acids emitted from wood samples and their effect on selected materials in museum environments”, Corrosion Science, 52(1): 172-178. https://doi.org/10.1016/j.corsci.2009.08.054 DOI: https://doi.org/10.1016/j.corsci.2009.08.054
GREEN, T. (1991). “Vibration control: Paintings on canvas supports”. En Art in transit. Studies in the transport of paintings, Mecklenburg, M. (ed.). Washington, D.C.: National Gallery of Art, 59–67.
GRIDLEY, M. (2023). Backing boards, American Institute for Conservation Wiki. Disponible en: https://www.conservation-wiki.com/wiki/Backing_Boards [consulta: 20/09/2024].
HACKNEY, S. (1990). “Framing for conservation at the Tate Gallery”, The Conservator, 14: 44–53. DOI: https://doi.org/10.1080/01410096.1990.9995056
HACKNEY, S. (2016). “Colour measurement of acid-detector strips for the quantification of volatile organic acids in storage conditions”, Studies in Conservation, 61: 55–69. https://doi.org/10.1080/00393630.2016.1140935 DOI: https://doi.org/10.1080/00393630.2016.1140935
HACKNEY, S. (2020). On canvas: preserving the structure of paintings. Los Angeles: The Getty Conservation Institute.
HARWOOD, C. (1996). “The National Trust´s backing Project”, The picture restorer, 10: 19–21.
KRONOSPAN MDF S.L. (2021). Tablero de fibras de alta densidad. Ficha técnica.
LEBRET, C. (1994). “Le transport des peintures sur toile: protection et emballage de l’ouvre”, Conservation-Restauratio des Biens Culturels, 6: 28–32.
LLORENTE-ALONSO, A., PEÑA POZA, J., DE ARCAS, G. et al. (2013). “Interface electronic system for measuring air acidity with optical sensors”, Sensor Actuat A-Phys, 194: 67–74. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sna.2013.01.058
MICHALSKI, S. (2005). “Risk Analysis of Backing Boards for Paintings: Damp Climates vs Cold Climates”. En Minimo intervento conservativo nel restauro dei dipinti. CESMAR7 Secondo congresso internazionale Colore e Conservazione, 29–30 ottobre 2004. Saonara: Il Prato, 21–27.
MILLS, L., STEEHOUDER, P. y GARDENER, P. (2010). “Protective and supportive backings for canvas paintings at Tate”, The picture restorer, 37: 36–40.
MOLDIBER (sin fecha). Ficha técnica cartón pluma museum. Ficha técnica.
MORALES-MARTÍN, D. (2023). “Materiales para la protección indirecta del reverso en pintura sobre lienzo. características, usos y propiedades” [póster]. En CIBA 3. Congreso de Investigación en Bellas Artes. Conectando redes de conocimiento., Madrid: Universidad Complutense de Madrid.
MORALES-MARTÍN, D., PASTOR VALLS, M.T. y SÁNCHEZ ORTIZ, A. (2024). “Traseras en pintura contemporánea: análisis del impacto por acumulación de gases contaminantes en el microclima resultante”. En 25as Jornadas de Conservación de Arte Contemporáneo, Ortega Gallego, M., Blanco, C. y Medina García, L. (eds.). Madrid: Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, 43–60.
MORALES-MARTÍN, D. y SÁNCHEZ ORTIZ, A. (2024a). “What do conservators think today about the protection of the back of painting on canvas?” [póster]. En Expect the Unexpected: Embracing and Managing Change, Uncertainty, and Surprise. Salt Lake City.
MORALES-MARTÍN, D. y SÁNCHEZ ORTIZ, A. (2024b). “A new perspective on the study of microenvironments created by the backings on canvas paintings: use of environmental pH sensors” [póster]. En V International Congress Science and Technology for the Conservation of Cultural Heritage. Santiago de Compostela.
MORALES-MARTÍN, D. y SÁNCHEZ ORTIZ, A. (2024c). “El cuidado de los reversos en pintura contemporánea: reflexiones sobre los métodos de protección indirectos”, Saitabi. Revista de la Facultat de Geografia i Història, 74: 81–98.
PADFIELD, T., PADFIELD, N., LEE, D. S-H. et al. (2020). “Back protection of canvas paintings”, Heritage Science, 8: 96. https://doi.org/10.1186/s40494-020-00435-7 DOI: https://doi.org/10.1186/s40494-020-00435-7
PENSOLD, S. y BRANDT (2017). Test report: Photographic Activity Test according to ISO 18915:2007. PTS fibre based solutions.
PRODUCTOS DE CONSERVACIÓN S.A. (sin fecha). Cartones corrugados Schempp. Disponible en: https://www.productosdeconservacion.com/eshop/carton-conservacion/3243-carton-corrugado-16-mm-grosor-gris-blanco.html [consulta: 29/04/2025].
ROCHE, A. (2003). Comportement mécanique des peintures sur toile. Dégradation et prévention. Paris: CNRS.
ROCHE, A. (2016). La conservation des peintures modernes et contemporaines. Paris: CNRS.
ROONTHIVA, V. y BAGAN, R. (2017). “La funció del conservador-restaurador en les exposicions temporals. El cas de la pintura sobre taula i la pintura sobre tela”. En Moviment d’obres d’art: préstecs, manipulació, conservació i exhibició, Millet Bonaventura, I. y Córdova Ríos, D.A. (eds.). Barcelona: Associació de Museòlegs de Catalunya, 82-99.
SALIMER (sin fecha). Características técnicas del tablero contrachapado salipin extra - radiata. Ficha técnica.
SCHIEWECK, A. y SALTHAMMER, T. (2011). “Indoor air quality in passive-type museum showcases”, Journal of Cultural Heritage, 12(2): 205–213. https://doi.org/10.1016/j.culher.2010.09.005 DOI: https://doi.org/10.1016/j.culher.2010.09.005
VILLEGAS, M.A. GARCÍA-HERAS, M., PEÑA-POZA, J. et al. (2010). Sistema para la determinación de acidez ambiental y método que hace uso del mismo. Patente P201003107.
VV.AA. (2021). Oddy Tests: Materials Databases. American Institute for Conservation Wiki. Disponible en: https://www.conservation-wiki.com/wiki/Materials_Testing_Results [consulta: 08/10/2024].
VV.AA. (2022). Oddy Test Protocols. American Institute for Conservation Wiki. Disponible en: https://www.conservation-wiki.com/wiki/Oddy_Test_Protocols [consulta: 13/11/2024].
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Secção
Licença
Os autores conservam os direitos de autor e de propriedade intelectual e garantem à revista Ge-Conservación o direito de edição e publicação do trabalho, sob a Creative Commons Attribution License. Este permite a partilha do trabalho, por outros, com o reconhecimento da autoria do trabalho e da publicação inicial nesta revista.
Os artigos podem ser utilizados para fins científicos e formativos, mas nunca com fins comerciais, expressamente, sancionados por Lei.
A informação existente nos artigos é da exclusiva responsabilidade dos autores.
A revista Ge-Conservación e os autores podem estabelecer, em separado, acordos adicionais para a distribuição não exclusiva da versão da obra publicada na revista (por exemplo, colocá-la num repositório institucional ou publicá-la em livro), com o reconhecimento da sua publicação inicial nesta revista.
É permitido e incentivado aos autores difundirem os seus trabalhos, electronicamente (por exemplo, em repositórios institucionais ou no seu próprio site) depois da sua publicação na revista Ge-Conservación, já que pode dar lugar a intercâmbios produtivos, assim como a citações mais amplas e mais cedo dos trabalhos publicados pelo autor.
Os dados pessoais fornecidos pelos autores são utilizados, unicamente, para os fins da revista e não serão proporcionados a terceiros.



